Iranian Perspectives on Iran-Russia Relations: Political Science and IR Scholars’ Views

Articles in Press

Document Type : Research Paper

Author

Assistant Professor of International Relations, Iran Policy Studies Group, Iranology Foundation, Tehran, Iran.

10.22059/jcep.2026.400486.450346

Abstract

Introduction: Iran-Russia relations are among the most important regional and international strategic interactions, with a major impact on geopolitical, security, and economic developments in the Eurasian region. Given the increasing complexities of the international system and the ongoing changes in the global order, a detailed and comprehensive assessment of these relations is essential for policymakers and researchers in the field of international relations. This issue requires a realistic approach centered on national interests to cover the complexities and multiple dimensions of this interaction within an analytical and scientific framework. The main goal of this research is to identify the main aspects of Iran-Russia relations from the perspective of Iranian political science and international relations experts and to provide an analytical framework based on qualitative methods that can help to better understand this strategic relationship and its effective management. The importance of this work becomes more apparent when we consider Russia’s pivotal role in regional and global political equations and its direct impact on Iran’s security and development. A deep understanding of this relationship can lead to the formulation of a balanced and intelligent foreign policy and prevent one-dimensional dependence.
Research question: The main question is: how Iranian political science scholars interpret the structural pressures of the international system and translate them into patterns of Tehran–Moscow interaction.
Research hypothesis: The pattern of Iran-Russia interaction is shaped not only by the structure of the international system, but also by the perceptions of foreign policy elites; therefore, without a historical, cultural, and political understanding of both sides, its analysis remains incomplete.
Methodology: This qualitative research, using content analysis methods, identifies and examines key aspects of this relationship based on interviews, lectures, and articles by prominent researchers. To validate the hypothesis, it uses the perspectives of prominent Iranian political science and international relations professors in a comprehensive and integrated manner and evaluates the complex and multi-layered aspects of this relationship by applying qualitative content analysis and thematic analysis methods. The data used includes a secondary collection of interviews, speeches and articles by seven prominent experts in this field, all of whom have academic credibility and media recognition in international relations and have published numerous works on Iran's interactions with major powers. These scholars include: Elaheh Koolaee, Ebrahim Mottaghi, Mehdi Sanaei, Seyed Jalal Dehghani Firooz Abadi, Mohammad Javad Zarif, Seyed Mohammad Kazem Sajjadpour, and Hossein Salimi.
In addition, to increase credibility, the extracted themes were compared with previous analyses and findings from similar studies. In addition, with the aim of increasing reliability and reducing bias, the opinions of the different researchers were compared and integrated. This comparison enabled the researcher to identify commonalities and differences in perspectives and present a balanced and comprehensive picture. The use of triangulation, evaluating at least three sources for each researcher, each including at least one article and one lecture, further ensured the validity of the data.
Results and discussion: The findings show that avoiding emotional and ideological statements and emphasizing a deep understanding of Russia’s history, culture, and political developments is essential for effective and strategic engagement. Geographical proximity and Russia’s instrumental role in regional equations make a strategic partnership necessary, but this cooperation should not lead to unilateral dependence. Challenges such as Russophobia in Iran and superficial perceptions of Iran in Russia require cognitive diplomacy and the removal of misunderstandings. Shared cultural and historical commonalities also provide a good basis for the development of balanced cooperation.
Furthermore, a comprehensive analysis of the findings shows that Iran-Russia relations are rooted in a turbulent history characterized by bitter experiences, negative mentalities, and structural challenges in the international system. At the same time, this relationship has evolved within the framework of “neo-classical realism” based on maintaining strategic independence, balance of power, and consideration of geopolitical capacities. Cognitive challenges such as Russophobia, lack of deep understanding, and bipolar perceptions are among the main obstacles to deepening sustainable relations. In contrast, opportunities for cooperation in various energy sectors and Iran’s geopolitical weight provide potential to expand bilateral relations that could strengthen Iran’s position in the international system.
Conclusion: Iran's foreign policy should avoid the dualistic view of good and evil and instead be based on pragmatism and engagement with different powers to secure national interests. Cooperation with Russia in areas such as security and the economy, without complete dependence, can strengthen Iran's position internationally. Balancing relations with different powers and avoiding sacrificing relations with the West or the East are essential requirements of a balanced foreign policy. Strategic cooperation with Russia will only be an opportunity when accompanied by deep understanding and realistic management that prioritizes Iran's national interests. Finally, it must be emphasized that in the midst of complex and changing global developments, Iran-Russia relations require a forward-looking perspective and careful scenario planning. The scenarios that could propel this cooperation towards a sustainable strategic partnership or maintain tactical and temporary relations depend on several elements, including changes in the international system, domestic developments in both countries, and the smart management of challenges and opportunities. Therefore, Iranian policymakers must develop flexible and multidimensional strategies based on analytical data and realistic approaches that can respond to unexpected events and complexities that may arise and put Iran-Russia cooperation on the path of sustainable and effective development.

Keywords

References

فارسی
الهه کولایی: کسانی که هنوز در فضای نظام دو قطبی سیر می‌کنند، متوجه تغییرات گسترده و عمیق نظام بین‌الملل نیستند/ روس‌ها به هیچ وجه مایل نیستند نوع رابطه ایران با آمریکا تحول پیدا کند (1397)، جماران، قابل دسترس در: https://www.jamaran.news (تاریخ دسترسی: 15/05/1404).
جهان پرور، طاهره و ربانی، محمدعلی (1398)، «سهم و کارکرد گفت‌وگوهای فرهنگی در مناسبات فرهنگی (با تأکید بر روابط فرهنگی ایران و روسیه)»، سیاست و روابط بین‌الملل، دوره 3، شماره 6، 84-69، قابل دسترس در:
https://jpir.journals.umz.ac.ir/article_2805.html (تاریخ دسترسی: 01/05/1404).
دانشگاه علامۀ طباطبائی پیشتاز روابط علمی و تخصصی با دانشگاه‌های روسیه، (1397) عطنا، رسانۀ تحلیلی دانشگاه علامۀ طباطبائی، قابل دسترس در:
 (تاریخ دسترسی : 15/05/1404).https://atna.atu.ac.ir/fa/news/261920
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1392)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات سمت.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال و رضا ذبیحی (1403)، «ایران و نظم نوین جهانی؛ چالش‌ها و فرصت‌ها»، فصلنامۀ روابط خارجی، دوره 16، شماره 61، صص. 26-1،
 .(doi: 10.22034/fr.2024.440842.1488)
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال و سیدرضا موسوی نیا و فیروزه رادفر (1402)، «پیشران‌های سیاسی و امنیتی نظام بین‌الملل تا سال 2030 و سناریوهای پیش روی ایران»، فصلنامۀ سیاست خارجی، دورۀ 37، شمارۀ 148، صص. 38-5، قابل دسترس در:
 (تاریخ دسترسی : 01/05/1404). https://fp.ipisjournals.ir/article_712351.html
دهقانی: مهم‌ترین نقطۀ آسیب ما دیپلماسی عمومی است‌‌/ به سیاست خارجی فعال نیاز داریم/ ضرورت تقویت قدرت نرم کشور (1401)، عطنا، رسانۀ تحلیلی دانشگاه علامۀ طباطبائی، در دسترس:
 (تاریخ دسترسی : 15/05/1404)https://atna.atu.ac.ir/fa/news/304422,
روایت ظریف از عشق و نفرت به روسیه، (1404) خبرآنلاین، قابل دسترس در:
 (تاریخ دسترسی : 15/05/1404),https://www.khabaronline.ir/news/2067390,
سجادپور: سرشت سرنوشت‌ساز ایران و روسیه نیاز به تقویت در ابعاد مختلف دارد، (1397) عطنا، رسانۀ تحلیلی دانشگاه علامۀ طباطبائی، قابل دسترسی در:
 https://atna.atu.ac.ir/fa/news/262388 (تاریخ دسترسی: 01/05/1404).
سجادپور، سیدمحمد کاظم (1384)، «ژئوپلیتیک و سیاست خارجی ایران: تداوم و تغییر»، فصلنامۀ ژئوپلیتیک، دوره 1، شماره 1، صص 131-125، قابل دسترسی در:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/250177  (تاریخ دسترسی:01/05/1404).   
سجادپور، سیدمحمدکاظم (1397)، «چارچوبی مفهومی و فراگیر برای درک و تحلیل سیاست خارجی ایران»، فصلنامۀ سیاست خارجی، دوره 32. شماره 4، صص. 42-27، قابل دسترسی در:
.https://fp.ipisjournals.ir/article_34885.html(تاریخ دسترسی : 01/05/1404)
سلیمی، حسین (1403)، هرمنوتیک و شناخت روابط جهانی، تهران: ‌رخ دادنو.
سنایی، مهدی (1395)، روسیه: جامعه، سیاست و حکومت، تهران: انتشارات سمت.
سنایی، مهدی و جهانگیر کرمی (1398)، «روند چندجانبه‌گرایی بین‌المللی و راهبرد شرقی ایران»، فصلنامۀ سیاست خارجی، دوره 33، شماره 130، صص. 56-25، قابل دسترسی در: https://fp.ipisjournals.ir/article_37086.html(تاریخ دسترسی : 01/05/1404).
ظریف، محمدجواد و ساسان کریمی (1402)، «ایران و چالش شناختی در تنوع معنایی اتحاد راهبردی در روابط بین‌الملل»، نشریۀ مطالعات کشورها، دوره 1، شماره 3، صص. 487-455،.(doi: 10.22059/JCOUNTST.2023.360338.1038)
ظریف، محمدجواد و ساسان کریمی (1402 ب)، «چالش شناختی در مفهوم مخاصمه و تأثیر آن بر سیاست خارجی ایران در دوران گذار روابط بین‌الملل»، چهارمین همایش بین‌المللی صلح و حل منازعه، 8 و 9 خرداد، قابل دسترسی در: https://icpcr.ut.ac.ir/cnf/about?lang=fa (تاریخ دسترسی در: 01/05/1404).
علمدار، اسماعیل و الهه کولایی (1401)، «تحلیل ژئوپلیتیکی روابط ایران و روسیه پس از انقلاب اسلامی با تأکید بر نظریۀ توازن قوای مورگنتا»، پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، دوره 7، شماره 25، صص 119-103، (doi: 10.22067/pg.2021.26929.0).
غنی،‌ پرهام و عباسقلی عسگریان (1400)، «مانع‌های شکل‌گیری‌ ائتلاف‌ راهبردی جمهوری اسلامی ایران و روسیه؛ مطالعۀ موردی ائتلاف ایران و روسیه در بحران سوریه»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 14، شماره 28، صص. 249-229، (doi: 10.22059/JCEP.2021.299709.449910).
فرشادگهر، ناصر، یاسر قائمی و لیلا جمور (1396)، «واکاوی روابط روسیه و جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر بحران سوریه»، مطالعات راهبردی سیاست بین‌الملل، دوره 1، شماره 2، 165-139، (doi: 10.22080/JPIR.2017.1837).
کریپندروف، کلوس (1393)، تحلیل محتوا، مبانی روش‌شناسی، ترجمۀ هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی.
کولایی الهه و عفیفه عابدی (1397)، جمهوری اسلامی ایران در ادراک‌ها و ایستارهای رهبران روسیه، تهران: سازمان جهاد دانشگاهی.
کولایی، الهه و هادی زرگری (۱۳۹۷)، «عوامل مؤثر در رویکرد روسیه به برنامۀ هسته‌ای ایران؛ از نیروگاه بوشهر تا برجام»، تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، دوره 10، شماره 35، صص. 60-31، قابل دسترسی در: https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1609653
 (تاریخ دسترسی: 15/05/1404)
کولایی، الهه و میثم هادی پور (1399)، «تحلیل سیاست خارجی روسیه در قفقاز جنوبی بر پایۀ‌ ژنوژئوپلیتیک»، مطالعات اوراسیای مرکزی. دوره 13، شماره 2، صص. 664-645،
 (doi: 10.22059/JCEP.2020.204960.449646).
کولایی، الهه و پیمان کاویانی‌فر (1400)، «تأثیر عوامل بین‌المللی بر روابط اقتصادی ایران و روسیه»، فصلنامۀ سیاست جهانی، دوره 10، شماره 37، صص.84-63، (doi: 10.22124/WP.2021.19833.2856).
کولایی، الهه و سمیه زنگنه (1402)، «تأثیر جنگ اوکراین بر روابط ایران و روسیه»، رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، دوره 15، شماره 76، صص. 56-35، (doi: 10.48308/PIAJ.2024.233313.1442).
کهرازه، یاسر (1397)، «رؤیای ابر قدرتی سخت‌افزاری و واقعیات جهان نو؛ ادراک تاریخی برندینگ و تصویر ملی روسیه در ایران»، علوم سیاسی، دوره 14، شماره 42، صص. 213-187، قابل دسترسی در:
 (تاریخ دسترسی : 01/05/1404).https://iranjournals.nlai.ir/handle/123456789/138039
متقی، ابراهیم و زهره پوستین چی (1390)، الگو و روند در سیاست خارجی ایران، تهران: انتشارات دانشگاه مفید.
متقی، ابراهیم و زهره پوستین چی و سعید مجردی و امیر حیات مقدم (1393)، «عمل‌گرایی راهبردی در روابط جمهوری اسلامی ایران و روسیه»، فصلنامۀ راهبرد دفاعی، دوره 12، شماره 46، صص. 147-117، قابل دسترسی در:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/5 (تاریخ دسترسی: 01/05/1404),
میرفخرایی، سیدحسن (1403)، «مؤلفه‌های ساختاری تأثیرگذار بر مدل روابط ایران و روسیه (2015-2023)»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، شماره 13، دوره 51، صص 198-167، (doi: 10.22054/qpss.2024.76824.3340).
میزگرد «نگاه به شرق»/ متقی: چرا الگوی رفتاری ایران و روسیه تغییر کرد؟ (1397)، خبرگزاری تسنیم، دسترسی در:
https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/05/02/1783312
(تاریخ دسترسی: 15/05/1404).
نشست اختصاصی ایراس: ایران با کدام روسیه طرف است؟ سنایی: هنوز در چارچوب ستیزش یا پرستش به امر خارجی نگاه می‌شود (1400) ایراس، قابل دسترسی در: https://www.iras.ir (تاریخ دسترسی : 15/05/1404).
نشست بررسی «روایت و تحلیل ایرانی از تاریخ تحولات روسیه». (1404) ایراس، قابل دسترسی در: https://www.iras.ir  (تاریخ دسترسی : 15/05/1404).
نوروزی، نورمحمد و فرشاد رومی (1393)، «چشم‌انداز روسی به روابط ایران و روسیه (1392-1384)»، پژوهش‌نامۀ ایرانی سیاست بین‌الملل، دوره 3، شماره 1، صص. 117-93، (doi: 10.22067/jipr.v3i15.38866).
واکاوی تقابل راهبردها در غرب آسیا و تأثیر وزن ژئوپلیتیکی ایران بر روابط میان کشورهای منطقه (1395)، مرکز آیندۀ پژوهی جهان اسلام، دسترسی در:‌ https://iiwfs.com
 (تاریخ دسترسی: 15/05/1404)
ولی‌زاده، اکبر و سمیه کاظمی (1400)، «تأثیر مؤلفه‌های فرهنگ راهبردی بر روابط دوجانبه و منطقه‌ای ایران و روسیه»، مطالعات اوراسیای مرکزی. دوره 15 ، شماره 1، صص. 410-387، (doi: 10.22059/JCEP.2022.337629.450051).
همایش سالانۀ انجمن علوم سیاسی/ ظریف: حمایت از مقاومت از قدرت‌های معنایی ایران است (1402)، روزنامۀ ایران، قابل دسترسی در:‌ 
https://www.magiran.com/article/4497075 (تاریخ دسترسی در: 15/05/1404).
English
Braun, Virginia, and Victoria Clarke (2006), "Using Thematic Analysis in Psychology". Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2, pp 77-101, (doi: 10.1191/1478088706qp063oa).
Christensen, Thomas J. and Jack Snyder (1990), “Chain Gangs and Passed Bucks: Predicting Alliance Patterns in Multipolarity”. International Organization, Vol. 44, No.2, pp 137-168,‏ (doi: 10.1017/S0020818300035232).
Flick, Uwe (2009), An Introduction to Qualitative Research,‏ London: SAGE Publications.
Hsieh, Hsiu-Fang, and Sarah E. Shannon (2005), “Three Approaches to Qualitative Content Analysis”, Qualitative Health Research, Vol. 15, No. 9, pp. 1277-1288,‏ (doi: 10.1177/1049732305276687).
Koolaee, Elaheh and Somayyeh Zangeneh (2023), Iran-Russia Relations after the Ukraine War”, International Studies, Vol. 20 No. 78. pp. 81-101,
 (doi: 10.22034/ISJ.2023.402839.2027).
Lobell, Steven E., Norrin M. Ripsman and Jeffrey W. Taliaferro (Eds.). (2009), Neoclassical Realism, the State, and Foreign Policy, Cambridge: Cambridge University Press.‏
Rathbun, Brian (2008), “A Rose by any other Name: Neoclassical Realism as the logical and Necessary Extension of Structural Realism”, Security Studies, Vol. 17, No.2, pp. 294-321,‏ (doi: 10.1080/09636410802098917).
Ripsman, Norrin M., Jeffrey W. Taliaferro and Steven E. Lobell (2016), Neoclassical Realist Theory of International Politics, Oxford University Press.‏
Rose, Gideon (1998), “Neoclassical Realism and Theories of Foreign Policy”, World Politics, Vol. 51, No. l. pp. 144-172,
‏ (doi: 10.1017/S0043887100007814).
Salimi, Hossein and Najmiyeh Pour Esmaeili (2022), “The Future of the Regional System of the Middle East and the Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran”, Geopolitical Quarterly. Vol. 18, No. 4, pp. 116-150,‏
(doi: 20.1001.1.17354331.1401.18.68.6.8).
Schweller, Randall L. (1998), Deadly Imbalances: Tripolarity and Hitler's Strategy of World Conquest, New York, NY: Columbia University Press.‏
Schweller, Randall L. (2006), Unanswered Threats: Political Constraints on the Balance of Power. In Unanswered Threats, Princeton, NJ: Princeton University Press.‏
Snyder, Jack (1991), Myths of Empire: Domestic Politics and International ambition, Ithaca, NY: Cornell University Press.‏
Wohlforth, William C. (2014), The Stability of a Unipolar World. in: The Realism Reader (pp. 383-395), London: Routledge.‏
Schreier, Margrit (2012), Qualitative Content Analysis in Practice,‏ London: SAGE Publications.
Zakaria, Fareed (1999), From Wealth to Power: The Unusual Origins of America's World Role, Princeton, NJ: Princeton University Press.
 
Central Eurasia Studies

Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 08 July 2026

Files

Share

How to cite

Statistics