مطالعات اوراسیای مرکزی

مطالعات اوراسیای مرکزی

اصول نویسندگی

نویسندگی در یک مقالۀ علمی، مسئولیت‌های حقوقی و اخلاقی سنگینی را در مورد اصالت و سلامت پیشینۀ دانشگاه به همراه دارد. نشریه برای تعریف جایگاه نویسنده، از دستورعمل‌های شناخته‌شدۀ بین‌المللی، مانند کمیتۀ بین‌المللی ویراستاران نشریه‌های پزشکی، ICMJE [https://www.icmje.org/recommendations/browse/roles-and-responsibilities/defining-the-role-of-authors-and-contributors.html]) پیروی می‌کند که بر نقش مشارکت‌کنندگان تأکید دارد.

معیارهای نویسندگی

همۀ افرادی که نام آن‌ها به‌عنوان نویسنده برده می‌شود، باید چهار معیار داشته باشند که نشان‌دهندۀ مشارکت فکری آن‌ها در پژوهش است: ۱. مشارکت اساسی: فرد باید در ایده‌پردازی یا طراحی مطالعه یا گردآوری، تحلیل و تفسیر داده‌ها نقش مهمی داشته باشد. این مورد شامل تولید نرم‌افزارهای جدید به‌کار رفته در پژوهش نیز می‌شود؛ ۲. نگارش و بازبینی: فرد باید در نگارش پیش‌نویس مقاله یا بازبینی نقادانۀ آن از نظر محتوای فکری مشارکت کرده باشد؛ ۳. تأیید نهایی: همۀ نویسندگان باید نسخۀ نهایی مقاله فرستاده‌شده برای انتشار را مطالعه و تأیید کرده باشند؛ ۴. مسئولیت‌پذیری: همۀ نویسندگان باید موافقت کنند که در قبال همۀ جنبه‌های کار پاسخ‌گو باشند و اطمینان یابند که پرسش‌های مربوط به دقت یا سلامت هر بخش از کار، به‌درستی بررسی و حل‌وفصل می‌شود.

موارد استثنا از نویسندگی

افرادی که در انجام پژوهش حمایت‌هایی کرده‌اند، اما هم‌زمان هر چهار معیار گفته‌شده را ندارند، نباید به‌عنوان نویسنده معرفی شوند؛ نام این افراد فقط در بخش «سپاسگزاری» بیان شود. نمونه‌هایی از مشارکت‌های غیرنویسندگی عبارت‌اند از: ویرایش زبانی، فراهم‌کردن منابع مالی یا تجهیزاتی یا دستیاری عمومی. همچنین حذف نام افرادی که مشارکت اساسی داشته‌اند (سایه‌نویسی) ممنوع است.

نویسندگی و هوش مصنوعی

بنابر موضع «کُپ»، مدل‌های زبانی بزرگ و هوش مصنوعی مولد نمی‌توانند در جایگاه نویسنده قرار گیرند، زیرا این ابزارها توانایی ایده‌پردازی پژوهش بدون هدایت انسان را ندارند و نمی‌توانند مسئولیت اصالت، اعتبار یا سلامت کار را بر عهده بگیرند.

نقش نویسندۀ مسئول

دست‌کم یک نفر از نویسندگان به‌عنوان «نویسنده مسئول» تعیین می‌شود که نمایندۀ اصلی گروه نویسندگان است. وی وظیفۀ مدیریت همۀ نامه‌نگاری‌ها با نشریه در طول فرایند داوری و انتشار و پاسخ‌گویی به پرسش‌های پس از انتشار را بر عهده دارد. مسئولیت‌های اساسی نویسندة مسئول عبارت‌اند از:

ـ تأیید و ترتیب نام‌ها: اطمینان از اینکه همۀ نویسندگان نسخۀ نهایی را تأیید کرده‌اند و ترتیب نام‌ها پیش از ارسال دقیق است؛

ـ مستندهای فرستادن: ارائۀ همۀ فرم‌های لازم، از جمله فرم امضاشدۀ نویسندگان و فرم تضاد منافع؛

ـ شفافیت: اطمینان از درج همۀ اظهارنامه‌ها، بیانیه‌های دسترسی به داده‌ها و شفافیت در مورد مطالب بازاستفاده شده در متن مقاله؛

ـ پاسخ‌گویی: اقدام به نمایندگی از دیگر نویسندگان برای پاسخ به پرسش‌های مربوط به دقت و سلامت اثر. اطلاعات ارتباطی نویسندۀ مسئول (به‌ویژه رایانامه) باید همیشه به‌روز باشد.

نقش مشارکت‌کنندگان

برای ارتقای شفافیت، از نویسندگان تقاضا می‌شود نقش هریک از اعضا را با استفاده از روش «کردیت» (CRediT یا رده‌بندی نقش‌های مشارکت‌کننده [https://credit.niso.org]) مشخص کنند. این استاندارد روشی یکپارچه برای توصیف تلاش‌های متنوعی است که به تولید یک اثر علمی منجر می‌شود. نقش‌های «کردیت» عبارت‌اند از:

ـ ایده‌پردازی (Conceptualization): ارائۀ ایده‌ها و تدوین هدف‌های کلی؛

ـ روش‌شناسی (Methodology): گسترش طرح پژوهش یا مدل‌ها؛

ـ سرپرستی داده‌ها (Data Curation): فعالیت‌های مدیریتی برای نگهداری و حاشیه‌نویسی داده‌های پژوهش؛

ـ تحلیل رسمی (Formal Analysis): به‌کارگرفتن فن‌های آماری یا محاسباتی؛

ـ پژوهش و بررسی (Investigation): انجام آزمایش‌ها یا گردآوری داده‌ها؛

ـ نگارش، پیش‌نویس اصلی (Writing – Original Draft): تهیۀ پیش‌نویس اولیه؛

ـ نگارش، بازبینی و ویرایش (Writing – Review & Editing): بازبینی نقادانه یا اصلاح پیش‌نویس‌ها؛

ـ نظارت (Supervision): نظارت و رهبری فعالیت‌های پژوهشی؛

ـ تأمین مالی (Funding Acquisition): جذب حمایت‌های مالی برای طرح.

نویسندۀ مسئول وظیفه دارد از دقت توصیف نقش‌ها و توافق همۀ مشارکت‌کنندگان بر سر آن‌ها مطمئن شود. نشریه درج بیانیۀ «مشارکت نویسندگان» را در متن مقاله‌ها منتشرشده توصیه می‌کند.

تغییر در فهرست نویسندگان

نویسندگان باید در زمان فرستادن اولیۀ مقاله، فهرست و ترتیب نام‌ها را نهایی کنند. دوفصلنامه به‌طور کلی تغییر در ترکیب نویسندگان را پس از دریافت مقاله بررسی نمی‌کند. هرگونه درخواست برای افزودن، حذف یا تغییر چیدمان نام نویسندگان را باید سردبیر تأیید کند و در حالت ایدئال پیش از پذیرش مقاله انجام شود. اما اگر به هر دلیلی نویسندگان، پیش از پذیرش مقاله مجبور شدند در فهرست نویسندگان، نامی را اضافه یا حذف کنند، رویة درخواست به این شکل است که نویسندۀ مسئول باید درخواست خود را به همراه دلایل مستدل به سردبیر ارائه دهد (https://zenodo.org/records/17750189/files/Authorship_Change_Request_Form.docx?download=1). این درخواست باید شامل تأیید کتبی همۀ نویسندگان (از جمله افرادی که نامشان اضافه یا حذف می‌شود) مبنی بر موافقت با تغییرهای پیشنهادی باشد. سردبیر فقط در شرایط استثنایی تغییرهای پس از پذیرش را بررسی می‌کند.

ـ پیامدها: نشریه ممکن است در جریان بررسی درخواست تغییر نویسندگان، فرایند انتشار را متوقف کند. هرگونه تغییر غیرمجاز می‌تواند به رد مقاله یا در صورت انتشار، مرجوع شدن آن منجر شود. در صورت تأیید تغییر پس از انتشار، یک اصلاحیۀ رسمی صادر خواهد شد.

ـ اختلاف‌های نویسندگی: در صورت بروز اختلاف میان نویسندگان در طول داوری یا پس از انتشار، نشریه وارد داوری نخواهد شد. از نویسندگان خواسته می‌شود اختلاف‌های خود را درونی حل کنند؛ در غیر این صورت، نشریه ممکن است مقاله را از چرخۀ بررسی خارج کند یا موضوع را با مؤسسه‌های متبوع نویسندگان در میان بگذارد.