مطالعات اوراسیای مرکزی

مطالعات اوراسیای مرکزی

سیاست‌گذاری نیروی برق افغانستان (2003 تا 2023)

مقاله‌های آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
روح اله اسلامی 1
نبی الله حسینی 2
1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 کارشناس ارشد، گروه علوم سیاسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
10.22059/jcep.2026.379843.450241
چکیده
سرانۀ تولید و مصرف برق از شاخص‌های اصلی سنجش توسعۀ اقتصادی و جهت‌گیری‌های سیاستی کشورها محسوب می‌شود. در افغانستان در سال‌های 2003 تا 2023، با حمایت‌های گستردۀ بین‌المللی و برخورداری از ظرفیت‌های شایان توجه انرژی‌های تجدیدپذیر و فسیلی، زمینۀ مناسبی برای تحول ساختاری در بخش برق فراهم شد. انتظار می‌رفت این کشور با بهره‌گرفتن از موقعیت ژئواستراتژیک خود، علاوه بر تأمین تقاضای داخلی، به‌عنوان گذرگاه حمل‌ونقل انرژی میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا نقش داشته باشد. در این نوشتار با هدف تحلیل دلایل تحقق‌نیافتن این هدف‌ها، به‌دنبال پاسخ این پرسش هستیم که چرا افغانستان با وجود ظرفیت‌های بالقوه، نتوانسته است وابستگی خود به واردات برق را کاهش دهد و جایگاه مسیر حمل‌ونقل بودن خود را تثبیت کند؟ در پاسخ این فرضیه مطرح می‌شود که وابستگی ساختاری به منابع خارجی، نبود ثبات در تأمین مالی و ضعف نهادی حکمرانی انرژی، از عوامل اصلی ناکامی سیاست‌گذاری در این حوزه بوده‌اند. این نوشتار با استفاده از چارچوب نظری «چرخۀ سیاست‌گذاری سیستمی» و روش تحلیل کیفی اسناد و گزارش‌های نهادی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که فرایند سیاست‌گذاری در این دوره در تأثیر هم‌زمان نخبگان سیاسی، شبکه‌های قومی، بخش خصوصی و نهادهای بین‌المللی کمک‌کننده بوده است. اگرچه اسناد بالادستی و سیاستی توسعه‌گرایانه و بلندپروازانه بوده‌اند، در مرحلۀ اجرا، ضعف نهادی و تعارض منافع، موجب شکاف میان طرح و اجرا شده و سرانجام به تداوم وابستگی انرژی افغانستان انجامیده است. 
کلیدواژه‌ها
سیاست‌گذاری
برق
انرژی تجدیدپذیر
خودکفایی انرژی
افغانستان

عنوان مقاله English

Afghanistan’s Electricity power Policy (2003 - 2023)

نویسندگان English

Rohollah Eslami 1
Nabiullah Hosaini 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
2 M.A. in Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad. Mashhad, Iran.
چکیده English

Introduction: Electricity is a vital driver of economic, political and social development, and higher levels of electricity production and consumption are strongly linked to development outcomes. For developing societies, inadequate supply constrains economic growth and institutional performance. Afghanistan has significant potential to play a role as a regional energy transit hub that can create jobs, increase public revenues, and strengthen regional cooperation. Despite extensive international assistance between 2003 and 2023, this period did not result in a significant reduction in dependence on electricity imports.
Research question: Why has Afghanistan, despite its abundant energy resources and strategic geographical location, been unable to reduce its dependence on imported electricity and establish itself as a regional energy transit hub?
Research hypothesis: The study hypothesizes that external dependence, weak national institutions, and inadequate budget allocations have consistently contributed to the failure of electricity policymaking and the implementation of government energy programs in Afghanistan.
Research Methodology: The study adopts the systemic policy cycle as its theoretical framework, which includes agenda-setting, policy formulation, policy adoption, policy implementation, and policy evaluation. The research uses a qualitative design based on document analysis. Data are collected from national and international institutional reports and academic literature. This study aims to assess the strengths and weaknesses of electricity policymaking in Afghanistan and to explain the continued dependence on imported electricity.
Results and discussion: The findings show that electricity policymaking in Afghanistan involves multiple domestic actors, including political elites, ethnic groups, professional associations, and civil society actors. However, donors and international institutions have played a dominant role in setting the agenda due to their financial control over the sector. Policy adoption is characterized by continuity across successive governments and is supported by national frameworks such as the Constitution, development strategies, and the Electricity Master Plan (2032), all of which emphasize energy self-sufficiency and renewable energy development. Despite these policy priorities, their implementation has been limited by weak coordination, fragmented governance and internal political divisions. Although international funding enabled large regional projects (e.g., TAPI, TAP, TUTAP, CASA-1000), implementation delays were frequent. Limited progress has been observed in the development of private-sector renewable energy and small-scale thermal generation projects in selected provinces.
Conclusion: Afghanistan has significant potential in renewable and non-renewable energy. Prioritizing renewable energy, expanding private-sector participation, and leveraging international and government support can accelerate progress toward energy self-sufficiency. However, limited financial capacity and weak institutional structures continue to constrain electricity generation and distribution. The dominance of the Afghan national electricity company, Da Afghanistan Breshna Sherkat, further limits private sector competitiveness in the electricity market. The study concludes that strengthening institutions, improving financial capacity and promoting a more competitive electricity sector are essential for sustainable energy development in Afghanistan.

کلیدواژه‌ها English

Policy Making
Electricity
Renewable Energy
Energy Self-Sufficiency
Afghanistan
امیدی، رضا (1391)،«تحلیل برنامه‌های عمران و توسعه ایران از منظر مؤلفه‌های برنامه‌ریزی اجتماعی»، فصلنامه علمی پژوهشی برنامه‌ریزی و بودجه، دوره 17، شماره 4، صفحه  114-97 ،  قابل دسترسی در ، https://www.ensani.ir/file/download/article/20131109095834-9884-97.pdf (تاریخ دسترسی: 5/3/1404)
ثقفی، محمود (1382)، «انرژی تجدیدپذیر نوین»، چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
نگاه بر پیشرفت‌ها در سکتور برق از سوی امارت اسلامی (1405)، سایت معاونت اقتصادی ریاست الوزرا، قابل دسترسی در: ،https://dpmea.gov.af/dr/artical4 (تاریخ دسترسی:10/2/1405).
چه اتفاقی را برای افغانستان رقم می‌زند؟ (1402)، ایرنا، تاریخ نشر، 19 اسفند 1402، قابل دسترسی در: https://www.irna.ir/news/85413398  (تاریخ دسترسی:10/2/1405).
دوازده کشور برتر مصرف کننده برق(2023)، برق جهانی، در دسترس: https://www.globalelectricity.org/electricity- consumption-by-country (تاریخ دسترسی:10/2/1405).
دومین سند توسعه ملی صلح و انکشاف افغانستان 2025-2021 (ANPDF-2) (2020)، سایت وزارت مالیه. قابل دسترسی در، :https://mof.gov.af/sites/default/files/2020-12/ANPDF-II-Dari-V4-02Dec-clean-version%20%281%29.pdf  (تاریخ دسترسی:19/12/1404).
ذبیحی، علی(1390)، برنامه­ریزی انرژی، تهران: دانشگاه صنعت آب و برق.
سرانه مصرف برق 12 کشور برتر از نظر مصرف انرژی در جهان (2021)، آژانس بین‌المللی انرژی، قابل دسترسی در:
 https://www. Global electricity.org/electricity-consumption-by-country(تاریخ دسترسی:1/2/1405).
سند پنج ساله توسعه ملی مرحلۀ اول افغانستان (1391-1387)، سایت وزارت عدلیه، قابل دسترسی در: https://moj.gov.af/sites/default/files/afghanmainstrategydari-0.pdf(تاریخ دسترسی: 17/12/1404).
سینایی، وحید و احمدرشاد خطیبی (1402)، «اقتصاد سیاسی طالبان (1996-2001)»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دورۀ 16 ، شمارۀ 1، صص. 223-248 (10.22059/jcep.2023.345868.450085).
طرزالعمل در مورد حوزه‌های دریایی مدیریت منابع آّب (1390)، وزارت انرژی و آب افغانستان، قابل دسترسی در: https://faolex.fao.org  (تاریخ دسترسی: 1/2/1405).
غلامی، غلام حضرت (1404)، «منابع انرژی تجدیدپذیر افغانستان و رول (نقش) آن در حفاظت منابع طبیعی: مرور روایتی» ، قابل دسترس در : https://esrj.edu.af (تاریخ دسترسی: 1/2/1405).
قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان (1382)، سایت وزارت عدلیه، مصوب 6 بهمن 1382، دورۀ ریاست جمهوری حامد کرزی، قابل دسترسی در: https://moj.gov/af/dr (تاریخ دسترسی: 2/4/1404).
گزارش اداره بازرسی آمریکا برای افغانستان (Special Inspector General for Afghanistan Reconstruction) گزارش مربوط سال 2016 نهاد سیگار ، قابل دسترسی در: ecoi.net/en/file/local/1407000/1226_1493717132_2016-04-30qr.pdf (تاریخ دسترسی: 2/2/1405).
حیدری، نجیب‌الله (1403)،  مصاحبه آگاه امور برق تجدیدپذیر»، شرکت ایگل گروپ افغانستان، قابل دسترسی در: http://eagle-af.com/ (تاریخ دسترسی 03/03/1405).
 ملکی، عباس (1393)، سیاست‌گذاری انرژی، تهران، نشرنی.
گزارش‌های سالانه و توسعه‌ای بخش برق افغانستان (2016)، سایت افغانستان برشنا شرکت، DBAS ، قابل دسترس در: https://www.researchgate.net/figure/Afghanistan-current-power-sources-DBAS-2016b-fig7_328664534 (تاریخ دسترسی:1/2/2026)
یزدانی زازرانی، محمدرضا (1396)، «شناخت فرایند سیاست‌گذاری عمومی، نگاه کلی به مفاهیم، نظریه‌ها و مدل‌ها»، فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، دوره 3، شماره 4، صص 201-189  (doi: 10.22059/ppolicy.2018.65597)
توسلی غرجستانی، محمد (1402)، بامیان یا سالنگ؟ روایت روزشمار تاریخی و سیاسی لین برق 500 کیلوولت (توتاپ سابق)، قم، نشر صبح امید دانش.
 English
Afghanistan Energy Information Center, Kabul, Afghanistan (2016), Da Afghanistan Breshna Sherkat, Available at: https://main.dabs.org (Accessed on: 3/12/2025).
Ahmadzai, Saadatullah and Alexander McKinna (2018), “Afghanistan Electrical Energy and Trans-Boundary Water Systems Analyses: Challenges and Opportunities”. Energy Reports, Vol. 4, pp. 435-469, (doi: 10.1016/j.egyr.2018.06.003).
Akhundzadeh, Noor Ahmad, and Karim-Aly Kassam (2025). “Water Sovereignty as a Pathway to Food and Energy Security in Afghanistan”, Discover Sustainability Journal, (doi:10.1007/s43621-025-01535-9).
Amin, Mohsen. Haroon and David Bernell (2018), “Power Sector Reform in Afghanistan: Barriers to Achieving Universal Access to Electricity”, Energy Policy, Vol. 12, No. 3, pp. 411-421, (doi: 10.1016/j.enpol.2018.08.067).
Ashraf, Abdul Rahman (2009), Energy Security and the Electricity Sector Challenges in Afghanistan. Office of the Senior Advisor for the Afghanistan Ministry of Mining and Energy, Available at: https://carnegieendownment.org/files/Presentation_Ashraf.p (Accessed on: 14/2/2026).
Aslami, Habibullah (2024), “Investigating the Potential of Electricity Generation from Biogas Sources in Baghlan Province”, International Journal of Energy and Environmental Engineering, Available at: https://www.academia.edu/download/111475182/04_633_Investigation_of_Biogas_Potential_Cattle_Sheep_and_Goat_for_Electricity_Generation_in_Baghlan_province.pdf (Accessed on: 24/5/2026)
Bochkarev, Dnila (2014), Afghanistan Reconnected: “Linking Energy Supplies to Consumers in Asia, The East West Institute, 2-4September, Available at: https://www.files.ethz.ch/isn/178147%Danila%202014%20Flnal.pdf (Accessed on:2/2/2026).
CASA and TUTAP Power Interconnection Projects (2016), Da Afghanistan Breshna Sherkat (DABS), 11 April, Available on: https://www.carecprogram.org/uploads/CASA-and-TUTAP-Power-Interconnection-Projects.pdf (Accessed on: 1/2/2026).
Danish, Mir Sayed Shah, Tomonobu Senjyu, Najib Rahman Sabory, Ghulam Ahmad Ludin, Abdul Saboor Noorzad, and Atsushi Yona (2017),” Afghanistan’s Aspirations for Energy Independence: Water Resources and Hydropower Energy”, Renewable Energy. (doi: 10.1016/j.renene. 2017.06.090)
Elliott, Dennis L (2007), “Wind Resource Assessment and Mapping for Afghanistan and Pakistan, National Renewable Energy Laboratory”, 1 January, Available at: https://docs.nrel.gov/docs/legosti/old/23095.pdf (Accessed on: 28/2/2026).
Esterberg, Kristin (2002), Qualitative Methods in Social Research, Boston: McGraw-Hill, Available at: https://books.google.com/books/about/Qualitative Methods in Social Research (Accessed on: 4/3/2026).
Fahim, Abdullah, and Paul Upham (2018),” The Renewable Energy Sector in Afghanistan: Policy and Potential,” Wiley Interdisciplinary Review: Energy and Environment, (doi:10. 1002/wene.280).
Fichtner GmbH and Co. KG (2013), Afghanistan Power Sector Master Plan, Prepared for the Asian Development Bank (ADB), Project No: 43497-012, Stuttgart, Germany. https://www.adb.org/projects/documents/afghanistan-power-sector-master-plan-final-report?__cf_chl_rt_tk=I46kD9sTf0k9b9OL8Hvz6ybdIjU3Bcmnj0GmSNejAd0-1779877356-1.0.1.1-3T5oWwRYCGuaMpr10dLmio1Oz4yR.pRiG.FLvzG7iik(Accessed on: 24/5/2026).
Islamic Republic of Afghanistan: Ministry of Energy and Water, Power Sector Master (2013), Asian Development Bank (ADB), 3 April, Available at: https://www.assortis.com/public/files/ADB570861.pdf (Accessed on: 2/2/2026).
Lester, J. P. and Stewart, J. (2000), “Public Policy: An Evolutionary Approach (2nd ed.)”, Belmont, CA: Wadsworth.
Mianabadi, Hojat (2021), “Hydro-hegemony and Transboundary Water Cooperation in the Helmand River Basin”, Water International, Vol. 46, No. 5, pp. 710-728 (doi:10.1080/02508060.2021.1924525).
Fichtner GmbH and Co. KG. (2016), Afghanistan Power Sector Master Plan Update, Prepared for the Ministry of Energy and Water (MEW) and Da Afghanistan Breshna Sherkat (DABS), Kabul, Afghanistan, Available at: https://www.adb.org/projects/documents/afg-power-sector-master-plan (Accessed on: 24/4/2026).
Mostafaeipour, Ali, Jalaladdin Hosseini Dehshiri, Shahbaddin Hosseini Dehshiri, Mehdi Jahangiri, and Techato Kuaanan (2020), “A thorough Analysis of Potential Geothermal Project Locations in Afghanistan” Sustainability, Vol. 12, No. 20, pp. 1-17, Available at: https://www.researchgate.net/publication/344508003_A_Thorough_Analysis_of_Potential_Geothermal_Project_Locations_in_Afghanistan (Accessed on:5/2/2026).
Overview of Prospects for the Central Asia Afghanistan Energy Cooperation. Asya Avrupa: Harber-Yorum (2016), Eurasian Research Institute, No. 3, Available at: https://www.eurasian-research.org/publication/overview-of-prospects-fo-the-central-asia-afghanistan-energy-cooperatio, (Accessed on: 2/1/2026).
Power Sector Master Plan of Islamic Republic of Afghanistan (2013), Asian Development Bank, Available at: http://www.adb.org/sites/default/files/project_document/76570/43497_012_afg_tacr.pdf (Accessed on:5/2/2026).
Power Sector Reform in Afghanistan (2023), Afghanistan Breshna Sherkat, Available at: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301421518305172 (Accessed on: 2/2/2026).
Proposed Multi Tranche Financing Facility, Islamic Republic of Afghanistan, Energy Sector (2015), Asian Development Bank (ADB), Available at: https://www.gtai.de/resource/blob/30024/40b595055b08515fda53f5e2372a8821/pro201512235002-data.pdf (Accessed on:2/12/2025)
Rostami, Shabir, Khoshnava, S. Mortaza, and Others (2017), “A Review of Afghanistan’s Trend in Renewable and Sustainable Energy”, International Journal of Scientific & Engineering Research, Vol. 8, No. 2, pp. 1-10. Available at: https://www.researchgate.net/publication/316474134_A_Review_of_Afghanistan's_Trend_in_Renewable_and_Sustainable_Energy (Accessed on: 24/5/2026).
Safi, Mohammad, Mujeeb Rahman Mashwani, and Abdul Shakoor Sahak (2025), “Afghanistan’s Potential in Renewable and Non-Renewable Energy Production to Achieve Self-Sufficiency in the Energy Sector”, Journal of Renewable Energy and Sustainable Development, Available at:  https://scholar.google.com/scholar?q=Safi+Mashwani+Sahak+2025+Afghanistan+energy (Accessed on: 24/5/2026).
Water Resources Management in Afghanistan: The Issues and Options (2002), CA Water-Info, Available at: https://www.cawater-info.net (Accessed on: 2/1/2026).
White, Jay D. (1999), The Narrative Foundations of Public Administration Research, Washington, DC, Georgetown University Press, available at:https://catalogue.nla.gov.au/catalog/120328, (Accessed on:1/3/2026).
 World Energy Outlook 2022 Paris (2022), International Energy Agency, Available at: https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2022, (Accessed on: 2/2/2025).
مطالعات اوراسیای مرکزی

مقاله‌های آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 مرداد 1405